In een eerder blog is uitgelegd dat via de Leegstandwet gemeenten het woningaanbod kunnen vergroten. In dit blog wordt een tweede instrument besproken dat kan bijdragen aan het terugdringen van het woningtekort: de aanwijzing van moderniseringslocaties.
De moderniseringslocaties, wat zijn dat ook al weer?
Op zogenoemde moderniseringslocaties zijn gewenste functies weliswaar aanwezig, maar de bestaande bebouwing moet worden gemoderniseerd of vervangen zodat het ook echt gebruikt kan worden. Met andere woorden de bestaande binnenstedelijke bestemming blijft gehandhaafd, maar de kwaliteit hiervan is niet meer acceptabel. De gemeente Venlo heeft de Geresstraat aangewezen als moderniseringslocatie. De ‘Aanpak Geresstraat’ moet ervoor zorgen dat de wijk verduurzaamt en toekomstbestendig wordt.
Het wettelijk kader onder de Omgevingswet
Via een voorkeursrechtbeschikking, omgevingsvisie, programma of omgevingsplan kan een locatie worden aangewezen als moderniseringslocaties. Zie hiervoor artikel 4.18 in samenhang met artikel 9.1 uit de Omgevingswet. Dat besluit moet uiteraard gemotiveerd worden. Het instrument is bedoeld om ingrijpende verbouwingen of nieuwbouw te bewerkstellingen met als doel het vergroten van de bouwkundige kwaliteit daarvan.
Bovenstaande wordt bevestigd in de uitspraak van de hoogste bestuursrechter (ABRvS 21 mei 2025, ECLI:NL:RVS:2025:2292). De bestuursrechter benadrukt dat het aanwijzen van moderniseringslocaties geen onevenredige gevolgen mag hebben. Zo oordeelt de Afdeling dat de raad bij de aanwijzing van de locatie als moderniseringslocatie dus rekening moet houden met de (financiële) belangen van de eigenaar.
Voorkeursrecht bij moderniseringslocaties: kansen voor gemeenten
Door een locatie aan te wijzen als moderniseringslocatie kan de gemeente herontwikkeling voor bijvoorbeeld woningbouw afdwingen. De gemeente, provincie of het Rijk kan namelijk een voorkeursrecht vestigen op een onroerende zaak die deel uitmaakt van een moderniseringslocatie (artikel 9.1, lid 1, onder a, b en c, en lid 2 in samenhang met artikel 4.18 Omgevingswet). Met een voorkeursrecht verkrijgt het bevoegd gezag het eerste recht van koop op die onroerende zaak. Dit recht voorkomt dat particulieren of organisaties onroerend goed innemen die de gebiedsontwikkeling belemmeren. Hierdoor verkrijgt het bevoegd gezag een leidende rol voor toekomstige gebiedsontwikkelingen.
Moderniseringslocaties in de praktijk
Het aanwijzen van een locatie als moderniseringslocatie is overigens geen nieuw instrument. Onder de Wet ruimtelijke ordening (Wro) bestond deze mogelijkheid ook (artikel 3.5 Wro), maar werd dit instrument zelden ingezet. Juist nu hard wordt gezocht naar mogelijkheden voor de overheid om door regels te schrappen het woningtekort te doen laten slinken (zie onder meer een eerder blog over STOER-rapport), moet het huidige, bestaande instrumentarium, waaronder het aanwijzen van moderniseringslocaties, wat ons betreft niet uit het oog worden verloren.
Het feit dat dit instrument is teruggekomen in de Omgevingswet, geeft aan dat ook de wetgever kansen ziet. En hoewel deze mogelijkheid misschien niet vaak wordt gebruikt, kan de aanwezigheid daarvan in de wet eigenaren mogelijk bewegen om sneller en zelfstandig de panden te moderniseren. En ook dat kan zomaar bijdragen aan de woningbouwopgave.
Wilt u weten hoe u moderniseringslocaties kunt benutten voor binnenstedelijke herontwikkeling? Wij denken graag met u mee.
