Procederen of provoceren? In Nederland heeft iedereen recht op toegang tot de rechter. Gelukkig, maar er is een grens. Wanneer gaat iemand zonder redelijk belang toch in bezwaar of beroep, met andere woorden wanneer kunnen we spreken van misbruik van recht?
Misbruik van bevoegdheid
Er is een wettelijk kader, dat wil zeggen het Burgerlijk Wetboek (artikel 3:13) bepaalt dat misbruik van recht/misbruik van bevoegdheid niet is toegestaan. Uit een uitspraak van de Hoge Raad van 6 april 2012, ECLI:NL:HR:2012:BV7828 (Duka/Achmea) blijkt dat dit in ieder geval aan de orde is als een procedure wordt aangespannen waarbij het overduidelijk is dat de vordering ongegrond zal zijn. Bijvoorbeeld als de vordering willens en wetens is gebaseerd op onjuiste feiten en omstandigheden. Uit de rechtspraak (ECLI:NL:RVS:2014:4129) volgt dat het misbruiken van bezwaar- of beroepsmogelijkheden in het bestuursrecht ook niet is toegestaan (artikel 3:15 BW). Dit laatste wordt aan de hand van twee voorbeelden besproken.
Misbruik van recht; weigeren griffierecht te betalen
Om te beginnen een uitspraak waarin de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: de Afdeling) van 12 februari 2025 (ECLI:NL:RVS:2025:550) vindt dat de grens wordt overschreden. Appellante kwam in hoger beroep tegen verschillende uitspraken van de rechtbank Limburg waarin haar beroep niet-ontvankelijk was verklaard vanwege misbruik van recht. Hoe de rechtbank tot dat oordeel was gekomen? Appellante had geweigerd het bedrag aan de rechtbank te betalen dat zij verschuldigd was om haar beroepschrift in behandeling te laten nemen (griffierecht). Appellante was het niet eens met de uitspraken omdat zij ervan overtuigd was dat haar recht op hoor en wederhoor was geschonden. De Afdeling zag dat anders. De rechtbank had haar namelijk wel degelijk uitgenodigd voor een hoorzitting (waar hoor en wederhoor kon plaatsvinden), maar appellante kwam niet. Haar beroep kon dan ook niet slagen. Appellante had inmiddels moeten weten dat het zonder opgaaf van reden niet betalen van het verschuldigde griffierecht als uitkomst heeft dat haar beroep niet-ontvankelijk wordt verklaard. Omdat appellante desondanks steeds opnieuw gerechtelijk procedures start en zonder reden het verplichte griffierecht niet betaalt, oordeelt de Afdeling ook dat appellante het recht misbruikt.
Geen misbruik van recht; handhavingsverzoek
In een handhavingsuitspraak van de Afdeling van 24 februari 2016 (ECLI:NL:RVS:2016:444) werd er geen misbruik van recht aangenomen. In deze zaak stonden twee buren, appellant 1 en appellant 2 lijnrecht tegenover elkaar vanwege een langdurige en hoogoplopende ruzie.
Appellant 1 verzocht het college van burgemeester en wethouders van Utrecht (hierna: het college) om handhavend op te treden tegen twee schuttingen die door appellant 2 geplaatst waren op de erfafscheiding. Het college besloot niet handhavend op te treden omdat de burenruzie, de klachten en de verzoeken om handhaving een zwaar beslag legde op het ambtelijk apparaat en de overtreding maar gering was. In de hoger beroepsprocedure stelt appellant 2 dat appellant 1 misbruik maakt van het recht door te procederen terwijl een legitiem belang bij handhaving ontbreekt. De Afdeling gaat daar niet in mee. Er zijn geen aanwijzingen dat appellant 1 te kwader trouw handelde. De Afdeling vindt niet dat appellant 1 het recht zou misbruiken, ondanks de onderliggende conflictgeschiedenis.
Conclusie
In Nederland heeft iedereen recht op toegang tot de rechter, maar dit kent zijn grenzen wanneer misbruik van procesrecht wordt gemaakt. De beoordeling hiervan, is gezien de voorbeelden hierboven vrij casuïstisch, maar met ‘gezond boerenverstand’ kom je een eind. Althans kan het daarna beoordeeld worden. Zo is het bewust niet voldoen aan essentiële procesvereisten een goede indicatie dat er verkeerde intenties zijn. Opkomen voor je rechten daarentegen moet kunnen en is dan ook geen misbruik van procesrecht. Zelfs als dat frequent gebeurt en er een onderliggende conflictgeschiedenis speelt. Zolang maar op rechtmatige wijze gebruik wordt gemaakt van juridische middelen.
Twijfelt u of bezwaar maken in uw situatie zinvol is? Onze juristen denken graag met u mee. Neem contact met ons op om vrijblijvend met ons te sparren over uw situatie.
